\
آیکون منو
نام ارسال کننده :  
ایمیل ارسال کننده:
نام دریافت کننده :
ایمیل دریافت کننده :  
موضوع ایمیل :
 
امتیاز دهی
 
 

اطلاع رسانی
فرصت ها و تهدید ها در بحث زیست فناوری سلامت مواد غذایی دستکاری شده ژنتیکی را به دور از حساسیت های سیاسی و جناحی به اطلاع مردم برسانید داود حیات غیب، هماهنگ کننده ملی پروژه توانمندسازی ایمنی زیستی
 
وجود دانشمندان و صاحب نظران دانش زیست فناوری درکشور به همراه مراکز تحقیقاتی، آموزشی و پژوهشی درحوزه‏های بهداشت، کشاورزی و محیط زیست، اعضای هیئت علمی و دانشجویان این رشته، همه نقاط قوت کشور محسوب شده و مسیری روشن را در شکوفایی اقتصادی، ارتقاء وضعیت صادرات غیرنفتی و افزایش سرمایه‏های ملی و تولید ناخالص ملی نشان می دهد.  این موقعیت برای کشور باید بیش از پیش فرصت آفرین باشد؛ همچنان که در مقاله استاد محترم آقای دکتر کرمی، رئیس پژوهشکده مجازی بیوتکنولوژی پزشکی در سایت سلامت نیوز با عنوان "سلامت مواد غذایی دستکاری شده ژنتیکی را به دور از حساسیت های سیاسی و جناحی به اطلاع مردم برسانید" (۱۳۹۴/۰۶/۱۷) به خوبی به تصویر کشیده شد.
 
اما به رغم وجود این نقاط قوت در بخش زیست فناوری، متأسفانه رفتار غیراصولی و غیرعلمی بعضی از مسئولین زیست فناوری در بخش های کشاورزی، بهداشتی و پزشکی از یک سو و مدعیان تولید محصولاتی همچون گیاهان دستکاری شده ژنتیکی از سوی دیگر، این علم را نه به عنوان یک علم برتر، بلکه به عنوان دانشی پرمخاطره مطرح می سازد؛ دانشی که کارش دست بردن در طبیعت، بی قانونی وخود سر عمل کردن است.
در حالی که می توان در مسیری روشن، پاسخگو و تابع قانون در حوزه زیست فناوری قدم برداشت، متاسفانه عده ای سودجو با جنجال و هیاهو در رسانه ها و طرح مفاهیم غیر اخلاقی خواستار عدم ورود دستگاه های مسئول به موضوع شده و حتی ورود آنها به این گونه مسائل را غیر قانونی قلمداد می کنند. این گروه، خود را تنها مرجع ارائه نظر دانسته و انتظار دارند منتقدان ملاحظات و مخاطرات احتمالی محصولات دستکاری شده ژنتیکی بر روی سلامت انسان و تنوع زیستی  را نادیده بگیرند.

در واقع  مقاله رئیس پژوهشکده مجازی بیوتکنولوژی پزشکی دعوتی است از تمام دانشجویان و فارغ التحصیلان رشته زیست فناوری و متخصصان و پژوهشگرانی که در این زمینه فعالیت می کنند و ای کاش این مقاله را با دقت زیاد مطالعه نمایند. ایشان علم زیست فناوری را علمی پویا و شایسته و در خدمت کشور توصیف می کنند، اما عده  محدودی از متخصصان که به سلامت مردم و محیط زیست کشور بی توجه بوده و بیشتر به فکر سودآوری از این علم هستند، با فعالیت 15 ساله اخیر خود آن را در مسیری نامشخص قرار داده اند و هر چند وقت یکبار با ادعای کاشت و رهاسازی ارقام دستکاری شده ژنتیکی (همچون برنج مولایی) به هیاهوی رسانه ای متوسل می شوند. این در حالی است که هیچ یک از مراحل قانونی برای ثبت گواهی و اجازه کشت از دستگاه های ذی صلاح را کسب نکرده اند و در نهایت باعث بی اعتباری این علم نزد علوم دیگر شده اند.

بی تردید طی مسیر قانونی براساس اسناد مربوطه به شرح زیر باید منجر به دریافت ثبت گواهی و یا تاییدیه های لازم  از دستگاه های ذی صلاح شود:
1-       انجام و ارائه مستندات ارزیابی مخاطراتRisk Assessment)) به شکل اصولی، کامل، شفاف، به روز شده، علمی و مورد به مورد به سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان دستگاه ذی صلاح جهت اخذ تاییدیه این سازمان
2-       ثبت ارزیابی مخاطرات در Biosafety clearing House  یا اتاق تهاتر ایمنی زیستی به عنوان سایت بین المللی بازگو کننده  فعالیت های زیست فناوری کشورها و در صفحه مشخصات کشورها ذیل نام ایران
3-       ثبت و دریافت گواهی بذر از مرکز تحقیقات کنترل گواهی بذر وزارت جهاد کشاورزی و ارزیابی و صحت مزیت عملکردی آن از نظر کیفی و کمی و هزینه تولید نسبت به نمونه های بومی
متاسفانه هیچ کدام از این امور انجام نشده و در مقابل وارد مسیر تاریک و مبهم شده ایم که آگاهانه یا ناآگاهانه فرصت ها را دراختیار سودجویان قرار می دهیم. همچنین با ورود غیرقانونی و بی ضابطه محصولات دستکاری شده ژنتیکی همچون ذرت خوراکی (مکزیکی)، دانه های سویا برای مصرف انسان و دام، دانه های کلزا جهت روغن گیری و غیره  به کشور، سلامت مردم به ویژه کودکان با خطر روبروست و شرایط تهدیدآمیزی از نظر محیط زیستی و بهداشتی به مردم ایران تحمیل می شود.

جنبه تهدید آمیز بودن این گونه محصولات در مصاحبه مسئول ارشد پدافند غیرعامل (در ماهنامه موعود، شماره 175 و 176- شهریور و مهر 1394) مورد اشاره قرار گرفته است .  سردار جلالی اظهار داشته اند: "بستر مهم، دانش بیوتکنولوژیکی است. دانش بیوتکنولوژی در حوزه کشاورزی، عموماً فرصت ساز است و در کنارش تهدیدات خاص خودش را هم دارد که باید به تهدیداتش هم توجه کرد. اینکه تراریختگی که یکی از مباحث در حوزه بیوتکنولوژی است، به معنای دستکاری ژنتیکی گیاه درجهت اصلاح و برطرف کردن اشکالات، برای ما فرصت است، ولی اگر سازو کار یا توان لازم را برای تشخیص تهدیداتی که در فرَآیند اصلاح ژنتیکی گیاهانی که به عنوان اصلاح شده به ما عرضه می شود، نداشته باشیم، این قضیه کاملاََ تهدیدزاست ، یعنی نمی شود که اینجا خوش خیال باشیم... و بعد بگوییم اینجا همه چیز خوب است و هیچ مشکلی نداریم."
وجود تهدیدات در بخش زیست فناوری به طورعمده به دلیل عدم اجرایی شدن قوانین موجود، عدم مسئولیت پذیری دستگاه های متولی امنیت و سلامت غذایی کشور، عدم تصویب آیین نامه ها و قوانین به روز شده مرتبط از جمله برچسب گذاری در کشور، سود جویی و تجارت بالا، واردات بی رویه و غیره ... است. اگر منطقی و آینده نگر به موضوع نگاه کنیم، نباید چرخ را دوباره اختراع کرد و مسیرهایی که دیگر کشورها طی کرده اند را دوباره رفت. بلکه با بررسی و مطالعه، بهترین موضع و سیاست را در زمینه ایمنی زیستی برای جلوگیری از مخاطرات احتمالی محصولات دستکاری شده ژنتیکی برای کشور اتخاذ کرد. تجارب کشورهای پیشرو از جمله کشورهای اتحادیه اروپا، استرالیا و ژاپن در زمینه بهره برداری از این گونه محصولات نشان می دهد که از سیستم های قانونمندی همچون قوانین محکم برچسب گذاری و سیستم های حد آستانه (Threshold) نیز استفاده می کنند و مردم نیز به حق خود و  برخورداری از این قوانین کاملاً آگاهی دارند.

بر اساس قوانین اتحادیه اروپا تمامی محصولات که به صورت مستقیم و غیر مستقیم به خوراک انسان می رسد می بایست بر روی آن ها ذکر شود "این محصول دارای موجودات دستکاری شده ژنتیکی است"( This product contains genetically modified organisms) و یا "این محصول از یک موجود دستکاری شده ژنتیکی تولید شده است و در داخل پرانتز اسم موجود نوشته شود"( Product produced from GM (name of organism)).( Regulation (EC) No 1830/2003)

همچنین حد آستانه نشان می دهد میزان تغییرات دستکاری شده ژنتیکی در یک موجود نسبت با غیر دستکاری شده آن به چه میزان است. مثلاً در کشورهای اروپایی اگر میزان این تغییرات ژنوم کمتر از 9/0% (نه دهم درصد) باشد، محصول نیاز به برچسب گذاری به عنوان یک محصول دستکاری شده ژنتیکی را ندارد، چون این میزان تغییرات امکان دارد در سطح ژنوم موجودات به طور طبیعی نیز اتفاق افتد. اگر میزان تغییرات بین 9/0% (نه دهم درصد) و کمتر از 1% (یک درصد) باشد، محصولات باید دارای برچسب کاملاً مشخص به نام " این یک محصول دستکاری شده ژنتیکی است "دارا باشد. اگر میزان این تغییرات دستکاری شده ژنوم بیشتر از 1% (یک درصد) باشد،  ورود آن به کشور ممنوع است.
این یک قانون کاملاً مشخص، واضح و روشن است و می تواند در هرکشور قانونمندی که بدنبال مصرف، کشت و کار و یا تولید بذر آن ها است، رعایت شود. در مقابل همین قانون کاملاً مشخص، کشورهای مختلفی نیز وجود دارند که قوانین دیگری دارند، مثلاً میزان تغییرات ممکن است بیشتر از 1% (یک درصد) ژنوم باشد و تعداد کمتری از محصولات نیاز به برچسب گذاری داشته باشند. کشورهایی هم هستند که متاسفانه اصلاً قانون برچسب گذاری بر محصول دستکاری شده ژنتیکی را ندارند؛ مثل آمریکا و ایران.

در عین حال توجه کنید در حالی که تنها 3 سال از تصویب جهانی پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا گذاشته بود، قانون اتحادیه اروپا در زمینه برچسب گذاری محصولات دستکاری شده ژنتیکی و تعیین حد آستانه تغییرات ژنوم در سال 2003 میلادی(1382) ، تصویب و اجرا شده است. در کشور ما در سال 1382 پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنابه تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و از آن تاریخ لازم الاجرا گردید. با تاخیر 6 ساله در سال 1388 قانون ملی ایمنی زیستی نیز در مجلس تصویب شد. با گذاشت 12 سال از زمان تصویب پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا درمجلس، قوانین و دستورالعمل های مرتبط نظیر برچسب گذاری محصولات دستکاری شده ژنتیکی و تعیین حد آستانه تغییرات ژنوم تاکنون نه تنها تعریف نشده بلکه در دستور کار نیز قرار ندارد.

عدم تعریف و تصویب قانون برچسب گذاری محصولات دستکاری شده ژنتیکی می تواند به عنوان یک تهدید برای کشور باشد. چون نمی دانیم چه محصول و چه بذری وارد کشور شده و از طرفی هیچگونه حساسیت و یا آگاهی در مبادی ورودی کشور وگمرک وجود نداشته و مدارکی از واردکننده به عنوان گواهی بدون دستکاری ژنتیکی (GMO Free) دریافت نشده و به طور کل در بی خبری گمراه کننده ای به سر می بریم.
انتظار می رود تمامی سازمان ها و مراکز مسئول که در حوزه حفاظت از تنوع زیستی، امنیت و سلامت غذایی کشور قرار دارند با هم فکری و هم افزایی در حوزه های مختلف زیست فناوری با یکدیگر همکاری کنند تا در مقابل تهدیدات علیه کشور بایستند و نقاط قوت موجود در بخش زیست فناوری کشور را به نقاط فرصت آفرین تبدیل کرده و در جهت تعالی و رشد این علم در کشور گام بردارند.
 
منابع:
1-       دکتر کرمی، رئیس پژوهشکده مجازی بیوتکنولوژی پزشکی، سایت سلامت نیوز "سلامت مواد غذایی دستکاری شده ژنتیکی را بدور از حساسیت های سیاسی و جناحی به اطلاع مردم برسانید" (۱۳۹۴/۰۶/۱۷).
2-       سردار جلالی، مسئول ارشد پدافند غیرعامل، ماهنامه موعود (شماره 175 و 176- شهریور و مهر 1394).
3-       REGULATION (EC) No 1830/2003 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL ) 22 September 2003(
 
 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر